زمان هر دانشمندى موظف شد كه شخصا ضوابط علمى را براى تشخيص صحيح و ناصحيح به مرحلهء اجرا بگذارد و حديث صحيح را تنها از ميان اين چهار كتاب شيعه ، مورد عمل قرار دهد . تا اواخر قرن هفتم معيار صحت و اعتبار همان دو معيار مشخصى بود كه از قرآن و سنت مايه مىگرفت . شرح مختصر اين دو معيار در ابتداى سخن گذشت . ولى از اواخر قرن هفتم گرايش تازه‌اى مشهود شد و به تقليد از دانشمندان اهل سنت ، معيار جديدى براى صحت حديث معين گشت : در اين سيرهء جديد ، صحت حديث را تنها از نظر سند مورد توجه قرار دادند و بر همين اساس ، احاديث كتب اربعه را به پنج دسته : حديث صحيح ؛ حديث حسن ؛ حديث موثق ؛ حديث قوى و حديث ضعيف تقسيم كردند . در نتيجه معيار دوم اقدمين ، يعنى بحث كردن در متن حديث ، از معاجم حديثى به كتب فقهى حوالت شد تا فقهاى مذهب در جاى مناسب ، متن احاديث را مورد بحث و كاوش قرار بدهند و در واقع براى نوبت دوم ، احاديث صحيحه را از حيث متن و فحوى پالايش دهند ، و هر حديثى كه براساس تقيه و استتار صادر شده باشد ، از درجهء اعتبار و عمل ساقط نمايند . پرچم اين گرايش تازه را ، فقيه عاليقدر شيعه ، أبو الفضائل احمد بن موسى بن طاوس ( متوفى 673 ه . ق . ) بر دوش كشيد و رفته رفته ساير دانشمندان به او پيوستند - جز فقهاى اخبارى كه از گرايش جديد تبرّى جستند . فقهاى اخبارى حتّى معيار اقدمين را نيز ناديده گرفتند و لذا همهء احاديث را از صحت و اعتبار كامل برخوردار مىشناسند ، گر چه نسبت كتاب به مؤلف آن متواتر نباشد . در قرن دهم هجرى شيخ اجلّ زين الدين عاملى معروف به شهيد ثانى ( 911 - 966 ه . ق . ) با توجه به همين سيرهء جديد ، اسناد احاديث كافى را مورد بررسى قرار داد و سپس اعلام كرد : كتاب كافى 5072 حديث صحيح ، 144 حديث حسن ، 1118 حديث موثق ، 302 حديث قوى ، و بالاخره 9485 حديث ضعيف دارد . اين برآورد علمى ، مورد قبول و پذيرش سايرين قرار گرفت و تا كنون كتابهاى فقهى ما منت‌پذير زحمات اين استاد بزرگ مىباشند . « 1 » .

--> ( 1 ) . اين بررسى به طور دقيق در چاپ اول فروع كافى منعكس شده است و در برابر هر حديثى ، داخل جدول ، رمز ص ، ن ، ثق ، ق . ض مشاهده مىشود . ر . ك : مستدرك الوسائل ج 3 ص 541 . لؤلؤة البحرين ص 395 ط نجف . رجال مامقانى ج 1 ص 170 ط اول . اين قسمت از چاپ دوم آن حذف شده است .